Στη Μεγίστης 18-20, μέσα στον πυκνό αστικό ιστό της Καλλιθέας, ένα παλιό βιομηχανικό κτίριο ετοιμάζεται να αλλάξει για δεύτερη φορά. Η πρώτη ουσιαστική μεταμόρφωσή του έγινε το 1993, όταν ανακατασκευάστηκε για να στεγάσει το Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα Μερκούρη». Η δεύτερη βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και αφορά την ενεργειακή και λειτουργική αναβάθμιση ολόκληρου του συγκροτήματος.
Οι εργασίες ξεκίνησαν στις αρχές Νοεμβρίου, με προϋπολογισμό περίπου 1,5 εκατ. ευρώ και εκτιμώμενο χρόνο ολοκλήρωσης δέκα μηνών. Το έργο χρηματοδοτείται από την Περιφέρεια Αττικής και περιλαμβάνει παρεμβάσεις στο κέλυφος, στα κουφώματα και στις ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις.
Πίσω από τα τεχνικά στοιχεία υπάρχει μια μεγαλύτερη ιστορία: η διαδρομή ενός βιομηχανικού κτιρίου που δεν κατεδαφίστηκε, αλλά απέκτησε δημόσια χρήση και εντάχθηκε στην καθημερινότητα της γειτονιάς.
Ένα εργοστάσιο που έγινε χώρος πολιτισμού
Το κτίριο αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα —ισόγειο, πρώτο και δεύτερο όροφο— και έχει συνολική επιφάνεια άνω των 1.435 τετραγωνικών μέτρων. Στο εσωτερικό του λειτουργούν γραφεία και αίθουσες πολλαπλών χρήσεων, στις οποίες φιλοξενούνται εκθέσεις, παρουσιάσεις, προγράμματα άθλησης και δράσεις συλλόγων και φορέων της Καλλιθέας.
Η επανάχρηση παλιών βιομηχανικών κελυφών δεν ήταν αυτονόητη στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Πολλά αντίστοιχα ακίνητα της Αττικής εγκαταλείφθηκαν, αλλοιώθηκαν ή έδωσαν τη θέση τους σε νέες οικοδομές. Στην περίπτωση της οδού Μεγίστης, το κτίριο διατηρήθηκε και μετατράπηκε σε δημοτική υποδομή.
Οι επίσημες ανακοινώσεις δεν προσδιορίζουν ποια επιχείρηση στεγαζόταν αρχικά εδώ, ούτε πότε ανεγέρθηκε το εργοστάσιο. Πρόκειται για ένα κενό που αξίζει να καλυφθεί μέσα από το δημοτικό αρχείο, παλιούς επαγγελματικούς οδηγούς και οικοδομικές άδειες. Η βιομηχανική περίοδος του κτιρίου δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως διακοσμητική πληροφορία· αποτελεί το πρώτο κεφάλαιο της ιστορίας του.
Τι αλλάζει τώρα
Η σημερινή παρέμβαση δεν περιορίζεται σε μια ανανέωση της όψης. Προβλέπονται εξωτερική θερμομόνωση και μόνωση των δωμάτων, αντικατάσταση των παλιών κουφωμάτων με ενεργειακά διπλά τζάμια και εγκατάσταση φωτιστικών LED.
Το έργο περιλαμβάνει επίσης νέες αντλίες θερμότητας, μονάδες κλιματισμού και αερισμού, επισκευές σε σαθρές επιφάνειες και εργασίες αντιμετώπισης της υγρασίας.
Οι παρεμβάσεις αυτές έχουν πρακτική σημασία. Ένα πολιτιστικό κέντρο χρησιμοποιείται διαφορετικές ώρες της ημέρας και από ομάδες με διαφορετικές ανάγκες: εργαζομένους, συλλόγους, παιδιά, ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, επισκέπτες εκθέσεων και συμμετέχοντες σε προγράμματα άθλησης. Η ποιότητα του αερισμού, η θερμική άνεση, η ασφάλεια και το λειτουργικό κόστος επηρεάζουν άμεσα τη δυνατότητα του κτιρίου να παραμένει ανοιχτό και δραστήριο.
Κατά τη διάρκεια του έργου, σύμφωνα με τον Δήμο Καλλιθέας, η παιδική χαρά και ο περιβάλλων χώρος εξακολουθούν να είναι προσβάσιμοι από την κεντρική είσοδο.
Η αξία της δεύτερης χρήσης
Η Καλλιθέα δεν διαθέτει μεγάλο απόθεμα ελεύθερων χώρων ή δημόσιων κτιρίων. Η διατήρηση ενός υπάρχοντος κελύφους αποκτά, επομένως, διαφορετική βαρύτητα από μια απλή οικοδομική ανακαίνιση.
Η πρώτη μετατροπή του εργοστασίου το 1993 έδωσε στο κτίριο νέα χρήση. Η σημερινή παρέμβαση επιχειρεί να παρατείνει αυτή τη χρήση, προσαρμόζοντας την υποδομή σε απαιτήσεις που δεν υπήρχαν με την ίδια ένταση πριν από τρεις δεκαετίες: ενεργειακή κατανάλωση, σύγχρονος αερισμός, θερμική προστασία και χαμηλότερο κόστος λειτουργίας.
Το ενδιαφέρον της υπόθεσης θα κριθεί και από τον τρόπο με τον οποίο η νέα θερμοπρόσοψη, τα κουφώματα και οι τεχνικές εγκαταστάσεις θα συνδεθούν με τον χαρακτήρα του παλιού κελύφους. Η ενεργειακή αναβάθμιση είναι αναγκαία, αλλά σε ένα κτίριο με βιομηχανική προέλευση έχει σημασία και το ποια στοιχεία της προηγούμενης μορφής του θα παραμείνουν ορατά.
Όταν οι εργασίες ολοκληρωθούν, το «Μελίνα Μερκούρη» δεν θα είναι ένα καινούργιο κτίριο. Θα είναι το ίδιο παλιό εργοστάσιο, προσαρμοσμένο για δεύτερη φορά στις ανάγκες της πόλης. Και αυτή η συνέχεια είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας του.
