Στην καρδιά της Αθήνας υπάρχει ένας δρόμος που συνδέεται με την ιστορία του φαγητού περισσότερο από σχεδόν οποιονδήποτε άλλον. Η Ευριπίδου, δίπλα στη Βαρβάκειο Αγορά, παραμένει σημείο αναφοράς για όσους αναζητούν μπαχαρικά, βότανα, όσπρια, ξηρούς καρπούς και παραδοσιακά προϊόντα.
Εδώ η αγορά δεν περιορίζεται στα ράφια ενός καταστήματος. Συνδέεται με οικογενειακές επιχειρήσεις, εμπορικές διαδρομές δεκαετιών και τη συνάντηση διαφορετικών γαστρονομικών παραδόσεων.
Η ιστορία της Ευριπίδου είναι, σε μεγάλο βαθμό, και η ιστορία του τρόπου με τον οποίο έμαθε να ψωνίζει και να μαγειρεύει η Αθήνα.
Από τη Βαρβάκειο στη γειτονιά των μπαχαρικών
Η λειτουργία της Βαρβακείου Δημοτικής Αγοράς από το 1886 συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη του εμπορίου τροφίμων στο ιστορικό κέντρο.
Γύρω από την αγορά αναπτύχθηκαν παντοπωλεία, καταστήματα μπαχαρικών και επιχειρήσεις που προμήθευαν τόσο τα αθηναϊκά νοικοκυριά όσο και επαγγελματίες της εστίασης.
Στην Ευριπίδου, η εμπορική δραστηριότητα απέκτησε σταδιακά μια ιδιαίτερη εξειδίκευση: μπαχαρικά, αρωματικά φυτά, αποξηραμένα προϊόντα και πρώτες ύλες που μπορούσαν να αποθηκευτούν και να μεταφερθούν.
Η μικρασιατική γαστρονομική παράδοση επηρέασε αυτή την εξέλιξη. Η χρήση μπαχαρικών και αρωματικών συνδέθηκε με ανθρώπους και οικογένειες που έφεραν στην Αθήνα διαφορετικές συνήθειες μαγειρέματος και εμπορίου.
Ωστόσο, δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση ώστε να αποδοθεί συνολικά η δημιουργία της αγοράς σε ένα συγκεκριμένο έτος ή σε μία μόνο ομάδα εμπόρων.
Οι οικογένειες πίσω από τα ιστορικά καταστήματα
Ορισμένα από τα καταστήματα της ευρύτερης αγοράς έχουν ιστορία πολλών δεκαετιών.
Το Fotsi ιδρύθηκε το 1930 από τον Φώτη Τσιρώνη, αρχικά ως παντοπωλείο. Σύμφωνα με δημοσιευμένη μαρτυρία του Γιώργου Μπερτσάτου, εκπροσώπου της τρίτης γενιάς, η επιχείρηση ξεκίνησε με ευρύτερη ποικιλία προϊόντων και στη συνέχεια εξειδικεύτηκε στα μπαχαρικά.
Η μεταφορά της στην Ευριπίδου έγινε το 1987.
Το μπαχαροπωλείο Χατζηγεωργίου ιδρύθηκε το 1935 από τον Στέφανο Χατζηγεωργίου, με μικρασιατική καταγωγή. Σε δημοσιευμένο ρεπορτάζ, οι απόγονοί του περιγράφουν εικόνες της παλιάς εμπορικής Αθήνας, όταν ο δρόμος αποτελούσε καθημερινό τόπο συνάντησης εμπόρων και αγοραστών.
Στην ίδια ιστορική διαδρομή εντάσσεται και το Μπαχάρ, που συνδέει την παρουσία του στην αγορά με το 1940.
Αυτές οι οικογενειακές ιστορίες δείχνουν πώς επιχειρήσεις που ξεκίνησαν ως γενικά παντοπωλεία εξελίχθηκαν σε εξειδικευμένα καταστήματα τροφίμων.
Από το σακί με τα όσπρια στο καθημερινό τραπέζι
Τα όσπρια αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα της σχέσης ανάμεσα στο εμπόριο τροφίμων και την ελληνική οικιακή κουζίνα.
Φακές, ρεβίθια, φασόλια και γίγαντες μπορούν να αποτελέσουν τη βάση πολλών διαφορετικών γευμάτων. Η αξία τους δεν βρίσκεται μόνο στη γαστρονομική παράδοση, αλλά και στη δυνατότητα αποθήκευσης και προγραμματισμού των αγορών.
Για τον σημερινό καταναλωτή, ωστόσο, η αγορά χύμα προϊόντων χρειάζεται προσοχή.
Πριν από την αγορά αξίζει να ζητά πληροφορίες για τη χώρα προέλευσης, την παρτίδα, τις συνθήκες διατήρησης και, όπου είναι διαθέσιμο, το έτος συγκομιδής.
Η εμπορική ονομασία ενός προϊόντος δεν πρέπει να συγχέεται αυτομάτως με πιστοποιημένη γεωγραφική προέλευση.
Επίσης, η εμφάνιση ενός οσπρίου δεν αρκεί για να αποδείξει ούτε την ποικιλία ούτε την περιοχή παραγωγής του.
Μια αγορά που εξακολουθεί να αλλάζει
Η Ευριπίδου δεν είναι υπαίθριο μουσείο. Είναι ένας εμπορικός δρόμος που έχει δεχθεί τις πιέσεις και τις αλλαγές του ιστορικού κέντρου.
Η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου, οι μεταβολές στις καταναλωτικές συνήθειες και ο ανταγωνισμός από μεγαλύτερα δίκτυα λιανικής επηρεάζουν συνολικά τον κλάδο των εξειδικευμένων καταστημάτων.
Παράλληλα, επιχειρήσεις της περιοχής επιχειρούν να συνδυάσουν τη φυσική παρουσία με τις διαδικτυακές πωλήσεις. Ενδεικτικά, το Evripidou.gr αναφέρει ότι δημιουργήθηκε ως ηλεκτρονική προέκταση του φυσικού καταστήματός του στην Ευριπίδου 37.
Η ιστορική αγορά συνεχίζει έτσι να συνδέει δύο διαφορετικές εποχές: τον παραδοσιακό πάγκο και τη σύγχρονη παραγγελία.
Γιατί αξίζει να γνωρίζουμε την Ευριπίδου
Η σημασία της Ευριπίδου δεν περιορίζεται στην εμπορική της δραστηριότητα.
Ο δρόμος αποτελεί κομμάτι της συλλογικής μνήμης της Αθήνας, επειδή συγκεντρώνει προϊόντα, επαγγέλματα και επιχειρήσεις που συνδέονται με τη διατροφή της πόλης.
Από τα μπαχαρικά που άλλαξαν τη γεύση της ελληνικής κουζίνας μέχρι τα όσπρια που εξακολουθούν να αποτελούν βασικό υλικό του καθημερινού τραπεζιού, η Ευριπίδου υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε πρώτη ύλη υπάρχει και μια εμπορική ιστορία.
Και ότι η γαστρονομική ταυτότητα μιας πόλης δεν γράφεται μόνο στις κουζίνες των εστιατορίων, αλλά και στους δρόμους όπου οι κάτοικοί της κάνουν τα ψώνια τους.
