Στις επίσημες ανακοινώσεις, στους χάρτες και στον σταθμό του ηλεκτρικού είναι πλατεία Βικτωρίας. Για αρκετούς παλιότερους Αθηναίους, όμως, παραμένει πλατεία Κυριακού. Η δεύτερη ονομασία επιβιώνει σε παλιές πινακίδες, σε διευθύνσεις προηγούμενων δεκαετιών και στον προφορικό χάρτη της πόλης.
Η πλατεία βρίσκεται ανάμεσα στη Γ΄ Σεπτεμβρίου και την Αριστοτέλους, στο ύψος της Χέυδεν. Άρχισε να διαμορφώνεται περίπου το 1871–1872 και συνδέθηκε με τον Παναγή Κυριακό, δήμαρχο Αθηναίων από το 1870 έως το 1879. Αργότερα επικράτησε η ονομασία Βικτωρίας, προς τιμήν της βασίλισσας της Μεγάλης Βρετανίας και σε σύνδεση με την παραχώρηση των Επτανήσων στην Ελλάδα το 1864.
Οι εκδοχές πίσω από το όνομα
Η ιστορία των ονομασιών δεν είναι απολύτως γραμμική. Μία εκδοχή συνδέει το όνομα με τη βασίλισσα Βικτωρία. Μια άλλη αναφέρει ότι ο Παναγής Κυριακός θέλησε να τιμήσει την κόρη του, η οποία επίσης ονομαζόταν Βικτωρία.
Η συνύπαρξη διαφορετικών εκδοχών είναι από μόνη της διδακτική. Τα ονόματα των δρόμων και των πλατειών δεν λειτουργούν πάντοτε ως αυστηρό ιστορικό αρχείο. Προκύπτουν από δημοτικές αποφάσεις, πολιτικές μεταβολές, τιμητικές χειρονομίες και αφηγήσεις που επαναλαμβάνονται για χρόνια.
Αυτό που γνωρίζουμε με ασφάλεια είναι ότι η ονομασία Κυριακού χρησιμοποιήθηκε ευρέως και ότι δεν εξαφανίστηκε όταν άλλαξε η επίσημη ταυτότητα της πλατείας. Ακόμη και σήμερα, η παλιά ονομασία εμφανίζεται σε αφηγήσεις κατοίκων και σε ορισμένες πινακίδες.

Από τον επίγειο στον υπόγειο σταθμό
Η πλατεία δεν άλλαξε μόνο όνομα. Άλλαξε και λειτουργία. Στη θέση του σημερινού υπόγειου σταθμού υπήρχε παλαιότερα επίγειος σταθμός των Σιδηροδρόμων Αττικής. Ο υπόγειος σταθμός Βικτώρια εγκαινιάστηκε το 1948 και η αρχιτεκτονική του παραπέμπει σε ευρωπαϊκά δίκτυα μετρό της εποχής.
Η κατασκευή του ενίσχυσε τον ρόλο της πλατείας ως κόμβου. Η περιοχή γύρω της γνώρισε την ανάπτυξη της αθηναϊκής πολυκατοικίας, διατηρώντας συγχρόνως νεοκλασικά σπίτια και αξιόλογα κτίρια του Μεσοπολέμου.
Στο κέντρο της πλατείας βρίσκεται το γλυπτικό σύμπλεγμα «Ο Θησεύς σώζων την Ιπποδάμειαν» του Γερμανού γλύπτη Johannes Pfuhl. Γύρω του κινούνται καθημερινά κάτοικοι, ταξιδιώτες, μαθητές και άνθρωποι που χρησιμοποιούν την πλατεία ως σημείο συνάντησης.
Η ανεπίσημη γεωγραφία της Αθήνας
Οι πόλεις διαθέτουν δύο χάρτες. Ο πρώτος είναι επίσημος: περιλαμβάνει αποφάσεις, οδούς, ταχυδρομικούς κώδικες και σταθμούς. Ο δεύτερος σχηματίζεται από τη χρήση. Περιλαμβάνει ονομασίες που καταργήθηκαν, τοπικά τοπόσημα και φράσεις όπως «εκεί που ήταν παλιά…».
Η πλατεία Κυριακού ανήκει σε αυτόν τον δεύτερο χάρτη. Η επιβίωση του ονόματος δεν αποτελεί άρνηση της πλατείας Βικτωρίας. Είναι ένας τρόπος με τον οποίο διαφορετικές εποχές εξακολουθούν να χωρούν στο ίδιο σημείο.
Την επόμενη φορά που κάποιος θα δώσει ραντεβού στη Βικτώρια, αξίζει να κοιτάξει τις πινακίδες λίγο προσεκτικότερα. Μπορεί να διαπιστώσει ότι η πόλη, όταν έχει κάτι ακόμη να θυμηθεί, δεν βιάζεται να διαλέξει μόνο ένα όνομα.
