Από την εικονογράφηση εφημερίδων μέχρι τη ζωγραφική και τη διδασκαλία, ο Παναγιώτης «Τάκης» Βαρελάς συνδέει την εικόνα με την ανθρώπινη εμπειρία. Στη Σαλαμίνα, αυτή η διαδρομή απέκτησε χώρο, μαθητές και δημόσια παρουσία. Η εικόνα μπορεί να τραβήξει το βλέμμα. Μπορεί, όμως, και να το κρατήσει λίγο περισσότερο πάνω σε κάτι που συνήθως προσπερνάμε: έναν άνθρωπο, μια συνθήκη εργασίας, μια ανησυχία για όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Στη διαδρομή του Παναγιώτη «Τάκη» Βαρελά, η δημιουργία συναντά επανειλημμένα αυτή τη δεύτερη λειτουργία. Ο ζωγράφος έχει δουλέψει με τη σελίδα της εφημερίδας, την αφίσα, το βιβλίο και τον καμβά. Παράλληλα, δημιούργησε στη Σαλαμίνα ένα εργαστήριο εικαστικών τεχνών, μεταφέροντας τη γνώση του σε ανθρώπους που ήθελαν να δοκιμάσουν τη δική τους σχέση με την εικόνα.
Πριν από τον καμβά, υπήρχε η τυπωμένη σελίδα
Ο Βαρελάς γεννήθηκε το 1959 στον Άγιο Γεώργιο Λιβαδειάς. Η επαγγελματική του πορεία πέρασε από την εικονογράφηση, τη φωτογραφία και την επιμέλεια εντύπων. Στη δεκαετία του 1980 εργάστηκε στον «Οδηγητή», την εφημερίδα της Κομμουνιστικής Νεολαίας Ελλάδας. Σχεδίασε εξώφυλλα, σκίτσα, πολιτικές αφίσες και έντυπα επικοινωνίας. Αργότερα ασχολήθηκε με τη διαφήμιση και τις εφαρμοσμένες τέχνες, δημιουργώντας εταιρικές ταυτότητες και λογότυπα.
Αυτή η εμπειρία προσθέτει μια ενδιαφέρουσα διάσταση στο πορτρέτο του. Η εικόνα μιας εφημερίδας ή μιας αφίσας πρέπει να επικοινωνήσει μέσα σε περιορισμένο χώρο. Το χρώμα, η σύνθεση και η επιλογή του θέματος συμμετέχουν σε ένα μήνυμα που απευθύνεται σε άλλους ανθρώπους. Στη ζωγραφική, ο χρόνος του βλέμματος αλλάζει. Ο θεατής μπορεί να σταθεί, να επιστρέψει σε μια λεπτομέρεια και να διαβάσει το ίδιο έργο διαφορετικά.
Ένα εργαστήριο για να μάθεις να παρατηρείς
Στη Σαλαμίνα, ο Βαρελάς δημιούργησε ένα εργαστήριο για νέους και ενηλίκους που ήθελαν να γνωρίσουν το σχέδιο και τη ζωγραφική. Η παλαιότερη παρουσίασή του δίνει έμφαση στην πρακτική δουλειά και στη διδασκαλία πάνω στο έργο που δημιουργεί κάθε μαθητής.
Το πρόγραμμα περιλάμβανε σχέδιο από το φυσικό, χρώμα, προοπτική, σύνθεση και μελέτη του ανθρώπινου σώματος. Παράλληλα, άνοιγε χώρο για μικτές τεχνικές και διαφορετικά υλικά, από κάρβουνο και ακουαρέλα μέχρι ακρυλικά και λάδια. Οι συζητήσεις αφορούσαν τόσο την ιστορία της τέχνης όσο και σύγχρονα κοινωνικά και πολιτιστικά ζητήματα. Η προσέγγιση ξεκινούσε από μια απλή προϋπόθεση: τη διάθεση για προσωπική έκφραση. Το ενδιαφέρον δεν βρισκόταν μόνο στο τελικό αποτέλεσμα, αλλά και στην προσπάθεια να καταλάβει κάποιος καλύτερα τι βλέπει και πώς μπορεί να το αποδώσει.
Αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό δώρο μιας τέτοιας μαθητείας. Ένα καθημερινό αντικείμενο αποκτά όγκο, μια σκιά αποκαλύπτει διαβαθμίσεις και μια ανθρώπινη μορφή απαιτεί προσεκτικότερη παρατήρηση.
Η ανθρώπινη εμπειρία μέσα στη ζωγραφική
Η δημόσια παρουσία του Βαρελά περιλαμβάνει έργα και εκθέσεις με κοινωνικές αναφορές. Η ενότητα «Μετ’ άλλων ανθρώπων έργο» και η συμμετοχή του στις εκθέσεις «Άνθρωποι – Χρώμα + Σίδερο» στη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη Περάματος συνδέουν τη δουλειά του με χώρους και εμπειρίες πέρα από την αίθουσα τέχνης. Ο ίδιος έχει επίσης αναπτύξει αντιπολεμική εικαστική δουλειά. Το 2024, η ενότητα «Ανησυχούν τα πουλιά» συμμετείχε σε κοινή έκθεση με έργα της Ayse Yaltirim στη Σαλαμίνα.
Το νησί, επομένως, εμφανίζεται στη διαδρομή του ως τόπος δημιουργίας αλλά και συνάντησης. Η ζωγραφική περνά από το προσωπικό έργο στη δημόσια συζήτηση, δίνοντας αφορμές για να σταθούν διαφορετικοί άνθρωποι απέναντι στις ίδιες εικόνες.
Ένας χώρος που συνέχισε να υποδέχεται τέχνη
Η παλιά διεύθυνση του εργαστηρίου, στην Πολυχρόνη Λεμπέση 32, χρειάζεται προσοχή. Η ανακοίνωση της έκθεσης του 2024 περιγράφει το κτίριο ως Λαογραφική Στέγη Σαλαμίνας και πρώην εργαστήριο του ζωγράφου. Αυτή η πληροφορία αλλάζει το σημερινό αφήγημα. Δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι το παλιό πρόγραμμα μαθημάτων συνεχίζεται εκεί. Μπορούμε, όμως, να δούμε μια συνέχεια στη σχέση του χώρου με την τέχνη: ένα σημείο που συνδέθηκε με τη διδασκαλία φιλοξένησε αργότερα μια δημόσια εικαστική συνάντηση.
Η ιστορία του Βαρελά στη Σαλαμίνα αποκτά ενδιαφέρον ακριβώς μέσα από αυτές τις διαφορετικές επαφές. Ο δημιουργός δουλεύει με την εικόνα, μεταδίδει τεχνικές και παρουσιάζει έργα που ανοίγουν συζητήσεις. Η τέχνη συμμετέχει έτσι στην καθημερινή ζωή ενός τόπου — μέσα από τους ανθρώπους που τη δημιουργούν, τη μαθαίνουν και τη συναντούν.
