Η Αλίκη Κακουλίδου και η Δήμητρα Βασιλάκου άκουσαν τις κοινότητες της Ελευσίνας και μετέτρεψαν τις αφηγήσεις τους σε δέκα μοτίβα. Μια ιστορία για το design που ξεκινά από τους ανθρώπους και επιστρέφει στην πόλη. Πώς σχεδιάζεις μια πόλη χωρίς να ζωγραφίσεις τους δρόμους της; Πώς χωράς σε ένα ύφασμα διαφορετικούς τόπους καταγωγής, συλλογικές μνήμες και ανθρώπινες διαδρομές;
Στην Ελευσίνα, η Αλίκη Κακουλίδου και η Δήμητρα Βασιλάκου αναζήτησαν μια απάντηση μέσα από το έργο «Μοτίβα της πόλης». Οι δύο δημιουργοί της ομάδας M2P–metoo patterns ξεκίνησαν από τις κοινότητες που συνθέτουν τη φυσιογνωμία της πόλης. Στη συνέχεια, έδωσαν στις αφηγήσεις τους μορφή, χρώμα και θέση στον δημόσιο χώρο. Το έργο παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας του 2023. Παραμένει, όμως, μια ενδιαφέρουσα πρόταση για το πώς μπορούμε να κοιτάξουμε μια σύγχρονη πόλη: μέσα από τις ιστορίες που φέρνουν μαζί τους οι κάτοικοί της.
Μια πόλη με περισσότερες από μία καταγωγές
Η Ελευσίνα συγκεντρώνει ανθρώπους και κοινότητες με διαφορετικές ρίζες. Αυτή η συνύπαρξη αποτέλεσε την αφετηρία της έρευνας των δύο δημιουργών. Μέσα από τη συνεργασία με δέκα εθνοτοπικούς συλλόγους, η ομάδα συγκέντρωσε υλικό γύρω από συλλογικά βιώματα και τη λαϊκή κληρονομιά. Από αυτή τη διαδικασία προέκυψαν δέκα μοτίβα, με αναφορές στους τόπους προέλευσης των κοινοτήτων.
Η επιλογή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αντί να αναζητήσουν ένα μοναδικό σύμβολο που θα εκπροσωπούσε ολόκληρη την Ελευσίνα, οι δημιουργοί άφησαν χώρο σε διαφορετικές ταυτότητες. Η πόλη απέκτησε έτσι μια εικόνα με πολλές αφετηρίες. Αυτός είναι και ένας από τους πιο ουσιαστικούς τρόπους να μιλήσεις για μια γειτονιά ή έναν τόπο. Να δεις ποιοι τον κατοικούν, τι έφεραν μαζί τους και πώς οι διαδρομές τους συναντιούνται στην καθημερινότητα.
Πριν από το σχέδιο, έρχεται η ακρόαση
Ένα μοτίβο μπορεί να μοιάζει απλό όταν το βλέπουμε τυπωμένο. Πίσω από τη μορφή του, όμως, προηγούνται επιλογές: τι θα κρατήσει ο σχεδιαστής, τι θα αφήσει έξω και πώς θα συνδέσει διαφορετικά στοιχεία. Στα «Μοτίβα της πόλης», η δημιουργική διαδικασία περιλάμβανε έρευνα, συνεντεύξεις και καταγραφή. Το έργο, επομένως, ξεκίνησε πριν από το τελικό σχέδιο — στη συνάντηση με τους ανθρώπους και στο υλικό των αφηγήσεών τους.
Εδώ βρίσκεται και η δυσκολία μιας τέτοιας προσέγγισης. Ο σχεδιασμός καλείται να μεταφέρει κάτι από μια σύνθετη εμπειρία σε μια εικόνα που μπορεί να διαβάσει και κάποιος που δεν γνωρίζει την αρχική ιστορία. Το ύφασμα δεν αφηγείται με τον ίδιο τρόπο που αφηγείται ένας άνθρωπος. Μπορεί, ωστόσο, να δημιουργήσει μια αφορμή για συζήτηση: από πού προέρχεται αυτό το σχήμα, γιατί επαναλαμβάνεται και ποια κοινότητα βρίσκεται πίσω του;
Από τις αφηγήσεις στην παραλιακή διαδρομή
Οι δημιουργοί τύπωσαν τα δέκα μοτίβα σε φυσικό καμβά και τα παρουσίασαν ως εγκατάσταση σε κτίριο της παράκτιας διαδρομής, κατά την τελετή έναρξης της διοργάνωσης του 2023. Έτσι, το υλικό της έρευνας πέρασε στον δημόσιο χώρο. Οι ιστορίες που είχαν αποτελέσει την αφετηρία του έργου απέκτησαν μια παρουσία έξω από τα όρια μιας συνέντευξης ή ενός αρχείου.
Η αλλαγή κλίμακας είναι σημαντική. Ένα σχέδιο πάνω σε μια σελίδα επιτρέπει την κοντινή παρατήρηση. Ένα ύφασμα πάνω σε ένα κτίριο συνομιλεί με τον δρόμο, την κίνηση και τους ανθρώπους που περνούν. Παράλληλα, η εγκατάσταση έφερε τις διαφορετικές αναφορές σε κοινό χώρο. Οι επιμέρους καταγωγές συμμετείχαν σε μια ενιαία εικόνα της Ελευσίνας, χωρίς να χάσουν απαραίτητα τη δική τους αφετηρία.
Όταν ένα μοτίβο γίνεται προσωπικό αντικείμενο
Η διαδρομή συνεχίστηκε τον Νοέμβριο του 2023, με ένα εργαστήριο επανάχρησης στο X-Bowling Art Center. Η ομάδα M2P συνεργάστηκε με τη σχεδιάστρια μόδας Ευτυχία Σαρρή και οι συμμετέχοντες δημιούργησαν υφασμάτινες τσάντες, χρησιμοποιώντας διαφορετικές τεχνικές σύνθεσης και διακόσμησης.
Το μοτίβο άλλαξε ξανά κλίμακα. Από τη δημόσια εγκατάσταση πέρασε σε ένα αντικείμενο που μπορούσε να κρατήσει ένας άνθρωπος και να χρησιμοποιήσει στην καθημερινότητά του. Αυτό το πέρασμα προσφέρει μια δεύτερη ανάγνωση του έργου. Μια εικόνα που γεννήθηκε από συλλογικό υλικό μπορεί να αποκτήσει προσωπική χρήση. Κάθε συμμετέχων επιλέγει πώς θα τη συνθέσει και πώς θα την εντάξει στη δική του δημιουργία. Με αυτόν τον τρόπο, το design γίνεται και διαδικασία συμμετοχής. Οι άνθρωποι δεν περιορίζονται στον ρόλο του θεατή· δοκιμάζουν, συνδυάζουν και φτιάχνουν κάτι που συνεχίζει την αρχική ιδέα.
Το design ως τρόπος να γνωρίσεις έναν τόπο
Τα «Μοτίβα της πόλης» αφορούν ένα έργο του 2023. Δεν αποτελούν ανακοίνωση σημερινής έκθεσης ούτε έχει επιβεβαιωθεί ότι η αρχική εγκατάσταση παραμένει στη θέση της. Η δημιουργική τους προσέγγιση, ωστόσο, διατηρεί το ενδιαφέρον της. Δείχνει πώς ο σχεδιασμός μπορεί να ξεκινήσει από μια κοινότητα και να προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο να τη γνωρίσουμε. Στην Ελευσίνα, δύο δημιουργοί χρησιμοποίησαν το ύφασμα για να συνδέσουν ανθρώπους, καταγωγές και δημόσιο χώρο. Το αποτέλεσμα μας καλεί να κοιτάξουμε λίγο περισσότερο τις εικόνες που συναντάμε: ορισμένες κρύβουν μέσα τους τις διαδρομές μιας ολόκληρης πόλης.
