Λίγα στενά πίσω από το λιμάνι, ο Πειραιάς αλλάζει πρόσωπο. Τα πλοία χάνονται πίσω από τις πολυκατοικίες και στη θέση της γνώριμης εικόνας εμφανίζονται αποθήκες, συνεργεία, βιομηχανικά κτίρια και μικρές κατοικίες. Είναι ο Άγιος Διονύσιος: μια γειτονιά όπου η μνήμη της εργασίας παραμένει γραμμένη στους τοίχους, ακόμη και όταν οι χρήσεις των κτιρίων αλλάζουν.
Στην Αιτωλικού 7, πίσω από μία λιτή πρόσοψη και ανάμεσα σε πυκνή βλάστηση, βρίσκεται το .sympan. Ένας χώρος δύσκολο να περιγραφεί με μία μόνο λέξη. Στο ισόγειο του .sympan συνυπάρχουν σύγχρονο design, τέχνη και ανοιχτή κουζίνα. Είναι γκαλερί, τόπος συνάντησης, ανοιχτή κουζίνα, καφενείο, αυλή και χώρος φιλοξενίας. Κυρίως, όμως, αποτελεί μια ιστορία επανάχρησης: ένα κτίριο των αρχών του 20ού αιώνα συνεχίζει να ζει χωρίς να σβήνει όσα προηγήθηκαν.
Ένα κτίριο με πολλές ζωές
Το συγκρότημα εκτιμάται ότι διαμορφώθηκε σε διαδοχικές φάσεις περίπου μεταξύ 1905 και 1910. Στη διάρκεια του προηγούμενου αιώνα φιλοξένησε κατοικία, καφενείο, ταβέρνα, αποθήκη, μηχανουργείο και χυτήριο. Στους επάνω χώρους υπήρχαν γραφεία και δωμάτια όπου διέμεναν άνθρωποι που εργάζονταν στο μηχανουργείο.
Σε τμήμα του κατασκευάζονταν μικρές μηχανές για πλοία, ενώ η προφορική ιστορία του χώρου αναφέρει ότι για κάποιο διάστημα πρόσφερε καταφύγιο σε γυναίκες της περιοχής του λιμανιού που δεν είχαν στέγη. Το τελευταίο στοιχείο χρειάζεται πρόσθετη αρχειακή τεκμηρίωση, δείχνει όμως πόσα διαφορετικά στρώματα ζωής μπορεί να κρύβει ένα φαινομενικά σιωπηλό κτίριο.
Αυτές οι διαδοχικές χρήσεις δεν εξαφανίστηκαν κάτω από μια ολοκαίνουργια επιφάνεια. Η πέτρα, τα παλιά μωσαϊκά, τα ξύλινα κουφώματα, το μέταλλο και τα σημάδια της φθοράς παραμένουν ορατά. Η μεταμόρφωση της παλιάς κατοικίας μέσα στο βιομηχανικό κέλυφος πραγματοποιήθηκε από τους cube architects, ενώ οι χώροι διαμονής σχεδιάστηκαν από την ομάδα του Lab Piree Superstudio.
Ο άνθρωπος πίσω από το .sympan
Πίσω από το εγχείρημα βρίσκεται ο Κοσμάς Καραβάς, ένας άνθρωπος με προσωπικούς και επαγγελματικούς δεσμούς με τον Πειραιά. Μεγάλωσε στη Δραπετσώνα, σε οικογένεια Μικρασιατών. Ο πατέρας του ξεκίνησε ως εργάτης και αργότερα έγινε τεχνίτης πλακιδίων. Από εκεί προέκυψε η πρώτη επαφή του Καραβά με τα υλικά, τις επιφάνειες και τη χειρωνακτική κατασκευή. Η επαγγελματική του πορεία πέρασε από τα πλακίδια και τα κεραμικά στο design, στην αρχιτεκτονική των επιφανειών και τελικά στη δημιουργία ενός ευρύτερου δικτύου χώρων γύρω από το λιμάνι. Το .sympan αποτελεί συνέχεια αυτής της διαδρομής. Δεν αντιμετωπίζει το παλιό κτίριο ως ουδέτερο φόντο για καινούργια αντικείμενα. Χρησιμοποιεί τα ίχνη της προηγούμενης ζωής του ως ενεργό μέρος της σημερινής εμπειρίας.
Ένας χώρος που αλλάζει στον ρυθμό του λιμανιού
Στο ισόγειο του .sympan όλα βρίσκονται σε κίνηση. Η λειτουργία του οργανώνεται γύρω από το Load/Unload, έναν κύκλο που δανείζεται τον ρυθμό του λιμανιού: άνθρωποι, έργα, υλικά και ιδέες φτάνουν, συναντιούνται, παραμένουν για λίγο και ύστερα αναχωρούν, αφήνοντας πίσω τους ένα διαφορετικό αποτύπωμα.
Καλλιτέχνες και designers «φορτώνουν» κάθε φορά τον χώρο με εγκαταστάσεις, αντικείμενα, εικόνες και ήχους. Παρουσιάσεις, προβολές, performances και γαστρονομικές δράσεις αναπτύσσονται γύρω τους, ώσπου ο κύκλος ολοκληρώνεται και το ισόγειο αδειάζει ξανά. Τίποτα δεν μένει απολύτως σταθερό· το .sympan αλλάζει μαζί με τους ανθρώπους που το κατοικούν προσωρινά.
Στην καρδιά του βρίσκεται η ανοιχτή κουζίνα, ένα σημείο συνάντησης όπου το φαγητό συμμετέχει στη συνολική αφήγηση. Λίγο πιο μέσα, σχεδόν απροσδόκητα, αποκαλύπτεται μια καταπράσινη αυλή κάτω από τον εμφανή μεταλλικό σκελετό του παλιού κτιρίου. Στον επάνω όροφο, τέσσερα δωμάτια φιλοξενίας —οι «Καμάρες»— επιτρέπουν σε επισκέπτες και δημιουργούς να παρατείνουν την παραμονή τους και να γίνουν, έστω για λίγο, μέρος αυτού του μικρού κόσμου.
Η σημασία του .sympan, όμως, ξεπερνά τα όρια του κτιρίου. Η ιστορία του συνδέεται με τη μεγάλη μετάβαση του Αγίου Διονυσίου, μιας γειτονιάς που ταυτίστηκε με τις αποθήκες, τα μηχανουργεία, τον σιδηρόδρομο και τη σκληρή καθημερινότητα του λιμανιού. Οι παλιές εγκαταστάσεις της Παπαστράτος απέκτησαν νέες χρήσεις, νέες επιχειρήσεις εγκαταστάθηκαν στην περιοχή και η ανενεργή σιδηροδρομική γραμμή σχεδιάζεται να μετατραπεί σε πράσινη διαδρομή που θα ενώνει τη Λεύκα με τον Άγιο Διονύσιο.
Το .sympan βρίσκεται ακριβώς στο σημείο όπου συναντιούνται αυτές οι δύο πόλεις: ο παλιός εργατικός Πειραιάς και η νέα δημιουργική του εκδοχή. Η φθορά δεν κρύβεται και τα παλιά υλικά δεν λειτουργούν ως διακόσμηση. Παραμένουν εκεί για να θυμίζουν ότι η νέα ζωή του κτιρίου χτίστηκε πάνω στην εργασία, στα επαγγέλματα και στους ανθρώπους που πέρασαν κάποτε από την ίδια πόρτα.
