Πριν από κάθε σειρά εποχής, ιστορικό ντοκιμαντέρ ή τηλεοπτικό μάθημα υπάρχει ένα δύσκολο ερώτημα: πώς μετατρέπεται η Ιστορία σε εικόνα; Πώς συμπυκνώνονται δεκαετίες γεγονότων σε λίγα τηλεοπτικά λεπτά; Πώς χρησιμοποιούνται οι παλιές φωτογραφίες, τα κινηματογραφικά επίκαιρα, οι χάρτες και τα ηχητικά ντοκουμέντα; Και πού τελειώνει η ιστορική τεκμηρίωση και αρχίζει η δραματουργία;
Αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στο επίκεντρο της έκτης επιστημονικής συνάντησης του κύκλου «Αφηγήσεις της Ιστορίας», που διοργανώνει το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου 2026, στο Ιστορικό Αρχείο του Ιδρύματος στον Ταύρο. Η συνάντηση έχει τίτλο «Μαθήματα Ιστορίας, και στην τηλεόραση» και φέρνει στον ίδιο χώρο τέσσερις γυναίκες οι οποίες προσεγγίζουν το παρελθόν από διαφορετικές αφετηρίες: την πανεπιστημιακή διδασκαλία, τη σκηνοθεσία, το τηλεοπτικό αρχείο και τη μυθοπλασία.
Από το ανοιχτό μάθημα στη μικρή οθόνη
Στο πρώτο μέρος της εκδήλωσης, η ιστορικός και ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών Μαρία Ευθυμίου θα μιλήσει για την ανταπόκριση του κοινού στα ανοιχτά μαθήματα Ιστορίας που παραδίδει εδώ και χρόνια σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας. Πρόκειται για μαθήματα που δεν απευθύνονται μόνο σε ακαδημαϊκό ακροατήριο. Με αμεσότητα, χιούμορ και προφορική αφηγηματική δύναμη, επιχειρούν να κάνουν μεγάλες ιστορικές περιόδους προσιτές σε ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και ενδιαφερόντων.
Η σκηνοθέτρια Μαρία Ντούζα θα παρουσιάσει στη συνέχεια τη διαδικασία με την οποία αυτή η προφορική διδασκαλία μεταφέρθηκε στην τηλεόραση. Η αφήγηση της Μαρίας Ευθυμίου πλαισιώθηκε από χάρτες, χρονολόγια, πίνακες, επεξηγηματικά κείμενα, μουσική και αρχειακό υλικό, ώστε να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις ενός εντελώς διαφορετικού μέσου. Η μετάβαση από την αίθουσα στην οθόνη δεν αποτελεί απλώς τεχνική μεταφορά. Αλλάζει τον ρυθμό, τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται τα γεγονότα και τη σχέση του αφηγητή με το κοινό.
Τι μας λέει ένα τηλεοπτικό αρχείο
Η Ελένη Ζώντου, τεκμηριώτρια στο Αρχείο της ΕΡΤ και υποψήφια διδάκτορας του Τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του ΕΚΠΑ, θα προσεγγίσει το ερώτημα «Τηλεόραση και/ή Ιστορία; Το αρχείο στη μικρή οθόνη».
Το αρχειακό πλάνο δεν λειτουργεί μόνο ως εικόνα που επιβεβαιώνει μια αφήγηση. Περιέχει λεπτομέρειες για την καθημερινότητα, τον δημόσιο χώρο, τη γλώσσα, την ενδυμασία και τις κοινωνικές σχέσεις μιας εποχής. Παράλληλα, η επιλογή και η τοποθέτησή του μέσα σε μια τηλεοπτική παραγωγή επηρεάζουν την εικόνα που σχηματίζει το κοινό για το παρελθόν. Ένα σύντομο απόσπασμα μπορεί να μετατραπεί σε ιστορικό τεκμήριο, δραματουργικό εργαλείο ή φορέα συλλογικής μνήμης. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται — και όσα πιθανόν μένουν έξω από το τελικό μοντάζ.
Πώς ζωντανεύει μια ολόκληρη εποχή
Η σκηνοθέτρια Όλγα Μαλέα θα εξηγήσει πώς ανασυντίθεται μια ιστορική περίοδος μέσα από την τηλεοπτική μυθοπλασία, χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα τη σειρά της ΕΡΤ «Τα Καλύτερά μας Χρόνια».
Η σειρά ακολούθησε τη ζωή μιας ελληνικής οικογένειας από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 και χρησιμοποίησε τη μικρή, καθημερινή ιστορία για να προσεγγίσει τις μεγάλες κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές. Η τηλεόραση που μπαίνει για πρώτη φορά στο οικογενειακό σαλόνι, οι ειδήσεις, η μουσική, οι διαφημίσεις και τα αντικείμενα ενός σπιτιού μετατρέπονται σε κομμάτια μιας ευρύτερης αφήγησης για τη μεταπολεμική Ελλάδα.
Η ενδιαφέρουσα πλευρά δεν βρίσκεται μόνο στην πιστή αναπαράσταση των ρούχων ή των εσωτερικών χώρων. Βρίσκεται στη σύνδεση του αρχειακού υλικού με τους φανταστικούς χαρακτήρες και στην προσπάθεια να παρουσιαστεί μια εποχή μέσα από την εμπειρία των ανθρώπων που υποτίθεται ότι την έζησαν.
Η Ιστορία έξω από τα βιβλία
Η εκδήλωση στον Ταύρο αντιμετωπίζει την Ιστορία όχι ως ένα κλειστό σύνολο πληροφοριών, αλλά ως υλικό που μπορεί να αποκτήσει διαφορετικές μορφές: μάθημα, τηλεοπτικό πρόγραμμα, ντοκιμαντέρ, αρχείο ή μυθοπλασία. Ταυτόχρονα, υπενθυμίζει ότι η δημόσια ιστορία απαιτεί περισσότερα από μια γοητευτική αφήγηση. Χρειάζεται έρευνα, επιλογή τεκμηρίων, σαφής διάκριση ανάμεσα στο γεγονός και στη δραματουργική επεξεργασία και επίγνωση της ευθύνης που συνοδεύει κάθε αναπαράσταση του παρελθόντος.
Χρήσιμες πληροφορίες
Εκδήλωση: «Μαθήματα Ιστορίας, και στην τηλεόραση»
Ημερομηνία: Παρασκευή 9 Οκτωβρίου 2026
Ώρα: 17:30
Χώρος: Ιστορικό Αρχείο Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς
Διεύθυνση: Δωρίδος 2 και Λεωφόρος Ειρήνης 14, Ταύρος
Συμμετοχή: Δωρεάν
Κράτηση θέσης: Απαραίτητη στο 210 3418062, Δευτέρα–Παρασκευή, 10:00–17:00
