Την Κυριακή, πριν από τη λίστα του σούπερ μάρκετ ή της λαϊκής, αξίζει να προηγηθεί μία διαφορετική λίστα: τι υπάρχει ήδη στο σπίτι και τι πρέπει να χρησιμοποιηθεί πρώτο.

Η συγκυρία είναι επίκαιρη. Η 29η Σεπτεμβρίου έχει οριστεί από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ως Διεθνής Ημέρα Ενημέρωσης για την Απώλεια και τη Σπατάλη Τροφίμων. Η απόφαση ελήφθη στις 19 Δεκεμβρίου 2019 και συνδέεται με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 12.3 για τον περιορισμό της απώλειας και της σπατάλης τροφίμων. 

Για την κουζίνα ενός σπιτιού αυτό μεταφράζεται σε κάτι πολύ απλούστερο: βλέπουμε πρώτα τι έχουμε και αγοράζουμε μετά.

Τι είναι το «κουτί προτεραιότητας»

Δεν χρειάζεται να αγοράσουμε κάποιο ειδικό δοχείο. Επιλέγουμε ένα διαφανές κουτί ή ένα συγκεκριμένο σημείο στο μπροστινό μέρος ενός ραφιού του ψυγείου και εκεί συγκεντρώνουμε όσα πρέπει να ελεγχθούν και, εφόσον παραμένουν ασφαλή, να χρησιμοποιηθούν σύντομα.

Μπορεί να είναι:

• το μισό κολοκύθι που περίσσεψε από το μαγείρεμα,
• δύο καρότα και μία πιπεριά που έχουν αρχίσει να χάνουν τη φρεσκάδα τους,
• μισό ματσάκι μαϊντανός,
• ένα ανοιγμένο τυρί,
• ένα ανοιγμένο γιαούρτι,
• λίγη σάλτσα ντομάτας,
• ένα μικρό δοχείο με μαγειρεμένο φαγητό,
• ένα λεμόνι κομμένο στη μέση.

Το κουτί δεν είναι χώρος όπου βάζουμε τρόφιμα αμφίβολης ασφάλειας. Είναι ένας οπτικός μηχανισμός προτεραιότητας: αντί τα μικρά περισσεύματα να χάνονται στο πίσω μέρος του ψυγείου, βρίσκονται μπροστά μας.

Ο κυριακάτικος έλεγχος των 15 λεπτών

1. Βγάζουμε μπροστά ό,τι είναι ήδη ανοιγμένο

Ξεκινάμε από ανοιγμένα γαλακτοκομικά, αλλαντικά, σάλτσες και συσκευασίες.

Ελέγχουμε την ετικέτα και, όπου υπάρχει, την ειδική οδηγία που ισχύει μετά το άνοιγμα. Η ημερομηνία που αναγράφεται στην κλειστή συσκευασία δεν καταργεί τις οδηγίες του κατασκευαστή για το ανοιγμένο προϊόν.

Αν ένα τρόφιμο έχει ημερομηνία «ανάλωση έως», δεν χρησιμοποιούμε το «κουτί προτεραιότητας» ως δικαιολογία για κατανάλωση μετά την ημερομηνία ασφαλείας.

2. Ελέγχουμε το συρτάρι των λαχανικών

Εδώ κρύβονται συχνά οι μικρότερες ποσότητες που μπορούν να γίνουν κανονικό γεύμα.

Ένα κολοκύθι μόνο του ίσως φαίνεται άχρηστο. Μαζί με δύο καρότα, ένα κρεμμύδι και λίγη πιπεριά μπορεί να γίνει ομελέτα, σάλτσα για ζυμαρικά ή βάση για ρύζι.

Δεν ψάχνουμε, λοιπόν, μόνο «τι περισσεύει». Ψάχνουμε ποια περισσεύματα μπορούν να συνδυαστούν.

3. Ανοίγουμε τα δοχεία με το μαγειρεμένο φαγητό

Το «κάτι λίγο που έμεινε» είναι ίσως η πιο εύκολη ποσότητα να ξεχαστεί.

Γράφουμε επάνω στο δοχείο τι περιέχει και πότε μαγειρεύτηκε. Αν δεν θυμόμαστε πότε μπήκε στο ψυγείο ή υπάρχουν αμφιβολίες για το αν τηρήθηκε σωστά η ψύξη, δεν αυτοσχεδιάζουμε για να αποφύγουμε τη σπατάλη.

Η ασφάλεια προηγείται της οικονομίας.

4. Ελέγχουμε πόρτα και πίσω μέρος

Βαζάκια με μία κουταλιά μουστάρδα, μισό λεμόνι, λίγες ελιές ή μια μικρή ποσότητα τυριού μπορούν να ενσωματωθούν σε ένα γεύμα.

Στο πίσω μέρος, αντίθετα, βρίσκονται συχνά προϊόντα που απλώς ξεχάστηκαν επειδή δεν ήταν ορατά.

5. Μόνο τώρα γράφουμε τη λίστα αγορών

Αυτό είναι το σημαντικότερο βήμα.

Αν έχουμε ήδη τρία καρότα, δεν αγοράζουμε άλλο σακουλάκι επειδή «πάντα παίρνουμε καρότα». Αν υπάρχει μισό λάχανο, μπορεί να γίνει η σαλάτα της Δευτέρας. Αν έχουμε αρκετά λαχανικά για μία σάλτσα, αγοράζουμε μόνο το υλικό που λείπει.

Η λίστα παύει έτσι να είναι κατάλογος συνηθειών και γίνεται συμπλήρωμα όσων υπάρχουν ήδη.

Ο απλός κανόνας των τριών κατηγοριών

Αφού τελειώσουμε την απογραφή, χωρίζουμε τα τρόφιμα σε τρεις ομάδες:

Δεν υπάρχει ένας ενιαίος χρόνος διατήρησης για όλα τα τρόφιμα. Για συγκεκριμένα προϊόντα μπορούμε να συμβουλευόμαστε το FoodKeeper, εργαλείο που αναπτύχθηκε από την υπηρεσία FSIS του USDA σε συνεργασία με το Cornell University και το Food Marketing Institute και παρέχει οδηγίες για τη σωστή αποθήκευση τροφίμων και ποτών. 

FoodKeeper — οδηγός συντήρησης τροφίμων⁠

Τρία γεύματα από όσα συνήθως περισσεύουν

Το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργήσουμε «συνταγές με αποφάγια», αλλά να μετατρέψουμε μικρές ποσότητες σε πραγματικό γεύμα.

1. Δευτέρα — ομελέτα του ψυγείου

Δύο αυγά ανά άτομο, κολοκύθι, πιπεριά, μυρωδικά και λίγο τυρί μπορούν να γίνουν ομελέτα ή φριτάτα. Δεν χρειάζεται να υπάρχουν όλα. Χρησιμοποιούμε όσα πρέπει να καταναλωθούν πρώτα.

2. Δευτέρα βράδυ — ζυμαρικά με τα λαχανικά που έμειναν

Κρεμμύδι, καρότο, πιπεριά, μισό κουτί ντομάτα και λίγο τυρί μπορούν να αποτελέσουν μια γρήγορη σάλτσα. Εδώ το «περίσσευμα» γίνεται βάση του πιάτου.

3. Τρίτη — σούπα ή ρύζι εκκαθάρισης

Καρότο, πράσο, κολοκύθι, κρεμμύδι και μυρωδικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μια απλή σούπα ή σε ρύζι με λαχανικά. Προσθέτουμε μόνο ό,τι λείπει — όχι ένα καινούργιο καλάθι υλικών.

Γιατί αξίζει να το κάνουμε πριν από τα ψώνια

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η σπατάλη στο σπίτι συνδέεται μεταξύ άλλων με ανεπαρκή προγραμματισμό γευμάτων και αγορών, υπερβολικές αγορές, σύγχυση γύρω από τις σημάνσεις ημερομηνίας και κακή αποθήκευση. 

Γι’ αυτό και η χρησιμότητα του «κουτιού προτεραιότητας» δεν βρίσκεται στο ίδιο το κουτί.

Βρίσκεται στη σειρά των ενεργειών:

Ανοίγω ψυγείο → καταγράφω → αποφασίζω τα επόμενα γεύματα → γράφω λίστα → αγοράζω.

Και όχι το αντίστροφο.

Η 29η Σεπτεμβρίου και η σπατάλη τροφίμων

Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ καθιέρωσε στις 19 Δεκεμβρίου 2019 την 29η Σεπτεμβρίου ως International Day of Awareness of Food Loss and Waste, με το ψήφισμα 74/209. Η ημέρα αποσκοπεί στην ενημέρωση αλλά και στην κινητοποίηση για τη μείωση της απώλειας και της σπατάλης τροφίμων. 

Ο στόχος 12.3 των Ηνωμένων Εθνών προβλέπει έως το 2030 τη μείωση κατά το ήμισυ της κατά κεφαλήν παγκόσμιας σπατάλης τροφίμων στο λιανεμπόριο και στους καταναλωτές, καθώς και τη μείωση των απωλειών στις αλυσίδες παραγωγής και εφοδιασμού. 

Για ένα σπίτι στην Αθήνα, όμως, η αλλαγή μπορεί να αρχίσει πολύ μικρότερα: με ένα ράφι του ψυγείου και 15 λεπτά κάθε Κυριακή.