Στη λεωφόρο Κηφισίας, ανάμεσα στη συνεχή κίνηση και στα σύγχρονα κτίρια, μία παλιά έπαυλη εξακολουθεί να θυμίζει την εποχή κατά την οποία η Κηφισιά ήταν τόπος εξοχικών κατοικιών, μεγάλων κήπων και θερινών αποδράσεων.
Η Βίλα Καζούλη άρχισε να οικοδομείται στα τέλη της δεκαετίας του 1890 ως παραθεριστική κατοικία της οικογένειας του Νικολάου Καζούλη, γνωστού βαμβακέμπορου της ελληνικής κοινότητας της Αλεξάνδρειας. Το επιβλητικό κτίριο αναπτύσσεται σε τέσσερα επίπεδα, με συνολική επιφάνεια 2.257,5 τετραγωνικών μέτρων, μέσα σε οικόπεδο 7,2 στρεμμάτων.
Μια ξεχωριστή έπαυλη της παλιάς Κηφισιάς
Η αρχιτεκτονική της συνδυάζει νεοκλασικά και αναγεννησιακά στοιχεία, ενώ θεωρείται ξεχωριστό δείγμα παλλαδιανής μορφολογίας. Στην πρόσοψη κυριαρχούν το καμπύλο πρόπυλο, οι έξι κίονες τοσκανικού ρυθμού και οι δύο μαρμάρινες σκάλες που οδηγούν στην κεντρική είσοδο. Πάνω από το συμμετρικό κτίριο υψώνεται ο χαρακτηριστικός τρούλος. Στο εσωτερικό, το οκταγωνικό χολ και ο αντίστοιχος εξώστης δημιουργούν έναν εντυπωσιακό κατακόρυφο άξονα. Στην είσοδο στέκονται δύο μαρμάρινα λιοντάρια, έργα του σημαντικού γλύπτη Δημήτρη Φιλιππότη. Η Βίλα, όμως, δεν έμεινε απλώς ένα ωραίο εξοχικό σπίτι.
Κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής επιτάχθηκε και χρησιμοποιήθηκε διαδοχικά ως νοσοκομείο, φρουραρχείο και φυλακή. Αργότερα πέρασε στον ΕΛΑΣ, επίσης ως φρουραρχείο. Μετά τον πόλεμο περιήλθε στο ελληνικό Δημόσιο και χρησιμοποιήθηκε ξανά ως νοσοκομείο. Από το 1953 φιλοξένησε σεισμόπληκτους, αποκτώντας ακόμη μία διαφορετική λειτουργία: από τόπος οικογενειακής άνεσης έγινε προσωρινό σπίτι ανθρώπων που είχαν χάσει το δικό τους. Στη συνέχεια συνδέθηκε με το ΚΑΤ, ενώ το 1964 αποκτήθηκε από το ΙΚΑ. Ακολούθησε μία μακρά περίοδος εγκατάλειψης, κατά την οποία το κτίριο βρέθηκε αντιμέτωπο με τη φθορά και την αβεβαιότητα.
Το σπίτι έμεινε, η πόλη άλλαξε
Όσο η Βίλα Καζούλη περνούσε από τη μία χρήση στην άλλη, η Κηφισιά μεταμορφωνόταν. Πολλές από τις μεγάλες ιδιοκτησίες κατατμήθηκαν, παλιές επαύλεις χάθηκαν και τη θέση τους πήραν πολυκατοικίες, καταστήματα και γραφεία. Η λεωφόρος Κηφισίας εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο πολυσύχναστους άξονες της μητροπολιτικής Αθήνας. Η έπαυλη, ωστόσο, σώθηκε. Χαρακτηρίστηκε διατηρητέα, αποκαταστάθηκε και σήμερα στεγάζει το Πράσινο Ταμείο. Δεν λειτουργεί πλέον ως κατοικία, αλλά εξακολουθεί να συμμετέχει στη ζωή της πόλης, έχοντας αποκτήσει μία ακόμη ταυτότητα. Η αξία της δεν βρίσκεται μόνο στην αρχιτεκτονική της. Βρίσκεται στις διαδοχικές ζωές που φιλοξένησε: οικογενειακές στιγμές, πολεμικά χρόνια, περίθαλψη, προσωρινή στέγαση, εγκατάλειψη και αποκατάσταση.
Η δυναμική μιας πόλης δεν αποτυπώνεται μόνο στα καινούργια κτίρια που υψώνει. Φαίνεται και στον τρόπο με τον οποίο προστατεύει όσα μπορούν ακόμη να αφηγηθούν την ιστορία της. Μέσα στη σύγχρονη Κηφισιά, η Βίλα Καζούλη παραμένει ένα τέτοιο σπίτι: δεν έμεινε ανέγγιχτο από τον χρόνο, αλλά κατάφερε να επιβιώσει μέσα σε αυτόν.
