Στη γωνία των οδών Κυψέλης και Τήνου, μια οικογενειακή επιχείρηση λειτουργεί από το 1953. Τρεις γενιές, εβδομήντα και πλέον χρόνια δουλειάς και μια γειτονιά που άλλαξε πολλές φορές γύρω της. Υπάρχουν καταστήματα που εξυπηρετούν μια γειτονιά και άλλα που γίνονται μέρος της μνήμης της. Ο φούρνος του Ρεμούνδου ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Βρίσκεται στην οδό Κυψέλης 37, στην απότομη γωνία με την Τήνου, από το 1953. Από την πόρτα του έχουν περάσει διαφορετικές γενιές κατοίκων, σε μια περιοχή που γνώρισε περιόδους ακμής, μεγάλες κοινωνικές αλλαγές, νέες αφίξεις και μια πρόσφατη ανανέωση της εμπορικής της ζωής. Ο Ρεμούνδος παρέμεινε στην ίδια θέση.
Από το 1953 στην ίδια γωνία
Η ιστορία της επιχείρησης άρχισε όταν η οικογένεια Ρεμούνδου άνοιξε τον φούρνο στη συμβολή των δύο δρόμων. Τη λειτουργία του ανέλαβε αργότερα ο Λεωνίδας Ρεμούνδος μαζί με τη σύζυγό του Ανδριάνα. Εκείνα τα χρόνια ο φούρνος δούλευε όλο το εικοσιτετράωρο, σε τρεις βάρδιες, προμηθεύοντας με ψωμί νοσοκομεία και παιδικούς σταθμούς. Η παραγωγή δεν περιοριζόταν στη βιτρίνα ενός συνοικιακού καταστήματος· πίσω από αυτήν υπήρχε ένα απαιτητικό εργαστήριο, άνθρωποι που δούλευαν τη νύχτα και ένα επάγγελμα οργανωμένο γύρω από τον ρυθμό του ζυμώματος και του φούρνου. Σήμερα την οικογενειακή συνέχεια εκπροσωπεί η τρίτη γενιά, τα αδέλφια Γρηγόρης και Γιώργος Ρεμούνδος. Μπήκαν στην επιχείρηση τη δεκαετία του 1990, σε μια περίοδο κατά την οποία η εξάπλωση της αρτοβιομηχανίας δημιουργούσε αβεβαιότητα για το μέλλον των παραδοσιακών συνοικιακών φούρνων.
Η επιλογή τους δεν ήταν να μετατρέψουν τον Ρεμούνδο σε ένα απρόσωπο κατάστημα πολλαπλών χρήσεων. Διατήρησαν το εργαστήριο, την παραγωγή στον ίδιο χώρο και την ταυτότητα μιας επιχείρησης που έχει ως κέντρο το ψωμί.
Ένας φούρνος χωρίς καφέ
Σε μια εποχή κατά την οποία πολλά αρτοποιεία λειτουργούν συγχρόνως ως καφέ, ο Ρεμούνδος επιμένει σε κάτι σχεδόν ασυνήθιστο: δεν πουλά καφέ. Η λεπτομέρεια αυτή λέει περισσότερα για την επιχείρηση από έναν μεγάλο κατάλογο προϊόντων. Δείχνει την επιλογή της να παραμείνει φούρνος και όχι να ακολουθήσει κάθε νέα εμπορική τάση. Στα ράφια βρίσκονται διαφορετικά είδη ψωμιού, ενώ στο εργαστήριο συνεχίζουν να φτιάχνονται τσουρέκια, κουλούρια, παξιμάδια, πίτες, μπισκότα και εποχικά γλυκά.
Ορισμένες συνταγές περνούν από γενιά σε γενιά. Μαζί τους μεταφέρεται μια πρακτική γνώση που δύσκολα αποτυπώνεται με ακρίβεια σε ένα τετράδιο: πότε είναι έτοιμη η ζύμη, πόσο πρέπει να δουλευτεί, πώς επηρεάζεται από τη θερμοκρασία και πότε πρέπει να βγει από τον φούρνο. Αυτή είναι η ουσιαστική κληρονομιά της επιχείρησης. Όχι μόνο οι γεύσεις, αλλά ο τρόπος με τον οποίο παράγονται.
Η Κυψέλη που άλλαξε γύρω του
Όταν άνοιξε ο Ρεμούνδος, η Κυψέλη βρισκόταν στην περίοδο της μεγάλης αστικής της ανάπτυξης. Οι πολυκατοικίες πλήθαιναν, η οδός Κυψέλης εξελισσόταν σε δραστήριο εμπορικό δρόμο και η περιοχή υποδεχόταν ένα νέο κύμα κατοίκων. Τις επόμενες δεκαετίες η γειτονιά άλλαξε ξανά. Παλιά καταστήματα έκλεισαν, ο πληθυσμός ανανεώθηκε και διαφορετικές κοινότητες εγκαταστάθηκαν στις ίδιες πολυκατοικίες. Τα τελευταία χρόνια νέες μικρές επιχειρήσεις, δημιουργικά εγχειρήματα και χώροι εστίασης επανέφεραν το ενδιαφέρον για την περιοχή.
Μέσα σε αυτές τις μεταβολές, ο Ρεμούνδος δεν έμεινε παγωμένος στον χρόνο. Προσάρμοσε την παραγωγή του και διεύρυνε τις επιλογές του, χωρίς να απομακρυνθεί από τον χαρακτήρα του συνοικιακού εργαστηρίου. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι διατήρησε τη συνέχεια των ανθρώπινων σχέσεων. Οι πελάτες δεν αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως περαστικοί καταναλωτές. Υπάρχουν κάτοικοι που ψώνιζαν εδώ ως παιδιά και σήμερα επιστρέφουν με τα δικά τους παιδιά ή εγγόνια. Υπάρχουν παλιοί τεχνίτες που επισκέπτονται ακόμη το κατάστημα και θυμούνται πρόσωπα, βάρδιες και περιστατικά από το εργαστήριο.
Η ιστορία μιας μικρής επιχείρησης που άντεξε
Ο φούρνος του Ρεμούνδου δεν είναι σημαντικός απλώς επειδή λειτουργεί για περισσότερο από επτά δεκαετίες. Η ηλικία ενός καταστήματος δεν αρκεί από μόνη της για να το κάνει κομμάτι της πόλης. Η αξία του βρίσκεται στη συνέχεια: στην ίδια οικογένεια, στην ίδια γωνία, στην παραγωγή που εξακολουθεί να γίνεται στο εργαστήριο και στη σχέση με μια γειτονιά η οποία δεν έπαψε ποτέ να μεταμορφώνεται. Καθώς η Αθήνα γεμίζει τυποποιημένες βιτρίνες και επιχειρήσεις με μικρό κύκλο ζωής, ο Ρεμούνδος θυμίζει κάτι ουσιαστικό: μια πόλη διατηρεί την ταυτότητά της όταν αφήνει χώρο και σε όσους εργάζονται με διάρκεια. Στη γωνία της Κυψέλης με την Τήνου, αυτή η διάρκεια εξακολουθεί να μυρίζει ζεστό ψωμί.
