Λίγο πριν γράψουμε τη λίστα για τα ψώνια της νέας εβδομάδας, υπάρχει ένας απλός έλεγχος που μπορεί να μας γλιτώσει και χρήματα και άσκοπη σπατάλη τροφίμων: ανοίγουμε ψυγείο και ντουλάπι και κοιτάζουμε τις ημερομηνίες στις συσκευασίες.
Μόνο που δύο φράσεις που μοιάζουν μεταξύ τους σημαίνουν πολύ διαφορετικά πράγματα: «ανάλωση έως» και «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από».
Η πρώτη συνδέεται με την ασφάλεια του τροφίμου. Η δεύτερη κυρίως με την ποιότητά του. Η διάκριση επιβεβαιώνεται τόσο από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) όσο και από τον ΕΦΕΤ.
«Ανάλωση έως»: εδώ η ημερομηνία είναι όριο ασφάλειας
Η ένδειξη «ανάλωση έως» — use by στα αγγλικά — χρησιμοποιείται για τρόφιμα που είναι μικροβιολογικά ιδιαίτερα ευαλλοίωτα.
Η EFSA είναι σαφής: τα τρόφιμα αυτά μπορούν να καταναλωθούν μέχρι την αναγραφόμενη ημερομηνία, όχι όμως μετά από αυτή, ακόμη και εάν φαίνονται και μυρίζουν φυσιολογικά.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο το γνωστό τεστ «το κοιτάζω, το μυρίζω και αποφασίζω» μπορεί να γίνει επικίνδυνο. Η απουσία δυσάρεστης οσμής ή εμφανών αλλοιώσεων δεν αποτελεί απόδειξη ότι ένα ευπαθές τρόφιμο είναι ασφαλές μετά την ημερομηνία «ανάλωση έως».
Πρακτικός κανόνας:
«Ανάλωση έως» = ασφάλεια. Δεν προσπερνάμε την ημερομηνία.
«Κατά προτίμηση πριν από»: εδώ μιλάμε κυρίως για ποιότητα
Διαφορετική είναι η ένδειξη «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» — best before.
Σύμφωνα με τον ΕΦΕΤ, πρόκειται για την ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας: μέχρι τότε, όταν έχουν τηρηθεί οι κατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης, το τρόφιμο διατηρεί τις ιδιαίτερες ιδιότητές του, όπως γεύση, χρώμα, οσμή ή θρεπτικά χαρακτηριστικά.
Η EFSA εξηγεί ότι μετά την ημερομηνία best before ένα τρόφιμο μπορεί να παραμένει ασφαλές για κατανάλωση, αλλά να μην βρίσκεται πλέον στην καλύτερη ποιοτική του κατάσταση — για παράδειγμα να έχει χάσει μέρος της γεύσης ή της υφής του.
Εδώ, επομένως, η παρέλευση της ημερομηνίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι πετάμε το προϊόν.
Πρακτικός κανόνας:
«Κατά προτίμηση πριν από» = ποιότητα, εφόσον έχουν τηρηθεί σωστά οι συνθήκες αποθήκευσης.
Ο γρήγορος πίνακας του ντουλαπιού
| Τι γράφει η συσκευασία | Τι σημαίνει | Τι κάνουμε |
| Ανάλωση έως | Ασφάλεια τροφίμου | Δεν το καταναλώνουμε μετά την ημερομηνία |
| Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από | Κυρίως ποιότητα | Η ημερομηνία από μόνη της δεν σημαίνει ότι το τρόφιμο πρέπει να πεταχτεί |
| Μετά το άνοιγμα… | Νέες οδηγίες διατήρησης | Ακολουθούμε τον χρόνο και τις συνθήκες που αναγράφει ο παρασκευαστής |
| Διατηρείται στους… | Συνθήκες αποθήκευσης | Τις τηρούμε σε όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος |
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι στα προσυσκευασμένα τρόφιμα πρέπει, όπου απαιτείται, να αναγράφονται όχι μόνο η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας ή η «ανάλωση έως», αλλά και οι ειδικές συνθήκες αποθήκευσης ή/και χρήσης.
Τι αλλάζει όταν ανοίξουμε τη συσκευασία
Εδώ βρίσκεται μια λεπτομέρεια που συχνά παραβλέπουμε.
Η ημερομηνία στο μπροστινό ή πίσω μέρος της συσκευασίας δεν πρέπει να διαβάζεται απομονωμένα από τις υπόλοιπες οδηγίες. Μετά το άνοιγμα μπορεί να ισχύει πολύ μικρότερο χρονικό περιθώριο.
Γι’ αυτό αναζητούμε ενδείξεις όπως:
«Μετά το άνοιγμα διατηρείται στο ψυγείο και καταναλώνεται εντός Χ ημερών».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι οι οδηγίες για τις συνθήκες αποθήκευσης και τον χρόνο κατανάλωσης μετά το άνοιγμα αποτελούν σημαντικό μέρος της ορθής χρήσης της ημερομηνίας.
Με απλά λόγια, ένα βάζο μπορεί να γράφει «κατά προτίμηση πριν από Δεκέμβριο 2026», αλλά αν το ανοίξουμε σήμερα και η ετικέτα ορίζει κατανάλωση εντός συγκεκριμένων ημερών μετά το άνοιγμα, δεν περιμένουμε μέχρι τον Δεκέμβριο.
Και αν το προϊόν αλλοιωθεί πριν από την ημερομηνία;
Η αναγραφόμενη ημερομηνία δεν αποτελεί άδεια να αγνοήσουμε εμφανή σημάδια αλλοίωσης.
Οι ημερομηνίες προϋποθέτουν ότι το τρόφιμο έχει αποθηκευτεί στις προβλεπόμενες συνθήκες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιλαμβάνει ρητά τις συνθήκες αποθήκευσης στις πληροφορίες που απαιτούνται για την ασφαλή και ποιοτική διατήρηση των τροφίμων.
Επομένως, συσκευασία που έχει υποστεί ζημιά, προϊόν που έχει μείνει σε ακατάλληλη θερμοκρασία ή εμφανίζει σαφή αλλοίωση δεν γίνεται ασφαλές απλώς επειδή η ημερομηνία του δεν έχει περάσει.
Δεν πρόκειται μόνο για θέμα ασφάλειας. Είναι και θέμα σπατάλης τροφίμων.
Μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτίμησε ότι έως και το 10% των 88 εκατομμυρίων τόνων αποβλήτων τροφίμων που παράγονταν ετησίως στην ΕΕ συνδεόταν με τη σήμανση των ημερομηνιών και τον τρόπο με τον οποίο αυτή χρησιμοποιείται και ερμηνεύεται.
Η Επιτροπή εξακολουθεί να επισημαίνει ότι η καλύτερη κατανόηση των ενδείξεων use by και best before μπορεί να συμβάλει στη μείωση της σπατάλης.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι «τρώμε τα πάντα μετά τη λήξη». Ακριβώς το αντίθετο: μαθαίνουμε να ξεχωρίζουμε ποια ημερομηνία είναι όριο ασφάλειας και ποια ένδειξη αφορά κυρίως την ποιότητα.
