Η τεχνητή νοημοσύνη έχει μπει για τα καλά στην καθημερινότητα, προσφέρει αναγνωρισμένα οφέλη, αλλά η εξάπλωσή της συνοδεύεται από έντονη ανησυχία για τις πιθανές αρνητικές της επιπτώσεις. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα διεθνούς έρευνας του «World Internet Project» (WIP), που διεξήχθη σε οκτώ χώρες –ανάμεσά τους και η Ελλάδα– και παρουσιάστηκε στην ετήσια συνάντηση του οργανισμού στην Αθήνα.
Στην έρευνα συμμετείχαν πολίτες από Ελλάδα, ΗΠΑ, Ελβετία, Τσεχία, Νέα Ζηλανδία, Ινδονησία, Κολομβία και Μακάο, με δείγματα από 1.200 έως 2.000 άτομα ανά χώρα. Στο ελληνικό σκέλος συμμετείχαν 1.440 άτομα από όλη τη χώρα, με φορέα υλοποίησης το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), στο πλαίσιο του προγράμματος «JustReDI».
«Το διαδίκτυο ήρθε με αισιοδοξία, το ΑΙ με φόβο»
Ο ιδρυτής και διευθυντής του WIP, καθηγητής Τζέφρι Κολ, σημείωσε ότι σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια από την εμφάνιση του ChatGPT η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη ενσωματωθεί στην καθημερινή ζωή. Όπως παρατήρησε, ενώ το διαδίκτυο εμφανίστηκε αρχικά με μεγάλη αισιοδοξία και μόλις αργότερα φάνηκε η σκοτεινή του πλευρά, η τεχνητή νοημοσύνη γεννήθηκε εξαρχής μέσα σε κλίμα φόβου και ανησυχίας — με την ευχή, όπως είπε, να αναδειχθούν τελικά και οι θετικές της πτυχές.
Παρά τη συνεχή παρουσία της στη δημόσια συζήτηση, η πραγματική χρήση του ΑΙ παραμένει σχετικά περιορισμένη. Το ποσοστό συνολικής χρήσης ήταν υψηλότερο στη Νέα Ζηλανδία (60%), ακολουθούμενη από ΗΠΑ και Ελβετία (54%), Κολομβία (51%), Ελλάδα (47%), Μακάο (42%) και Τσεχία (39%).
Ο εκπρόσωπος του WIP στην Ελλάδα, καθηγητής Νίκος Δεμερτζής, τόνισε ότι ζούμε σε «κοινωνίες επιτάχυνσης», όπου τα δεδομένα αλλάζουν ραγδαία. Πιο πρόσφατη έρευνα του ΕΚΚΕ έδειξε ότι σχεδόν οκτώ στους δέκα ερωτηθέντες χρησιμοποιούν ήδη εφαρμογές όπως ChatGPT, Copilot ή Gemini, με τους μισούς να αλληλεπιδρούν με το ΑΙ καθημερινά.
Γιατί το χρησιμοποιούν
Κορυφαίο κίνητρο χρήσης αναδεικνύεται η απόκτηση νέας γνώσης: σε τέσσερις από τις πέντε χώρες που κατέγραψαν σχετικά στοιχεία, πάνω από το 55% των χρηστών στρέφεται στο ΑΙ για να μάθει κάτι καινούργιο, με την Τσεχία (86%), την Ινδονησία (70%) και την Ελλάδα (68%) στις πρώτες θέσεις. Σημαντικό κίνητρο είναι και η περιέργεια, ενώ η επίλυση σχολικών ή εργασιακών προβλημάτων καταγράφει επίσης υψηλά ποσοστά — στην Ελλάδα φτάνει το 74%.
Η πλειονότητα των χρηστών θεωρεί τα εργαλεία αυτά χρήσιμα, με τα ποσοστά να εκτοξεύονται στην Κολομβία (97%), το Μακάο (91%) και την Τσεχία (90%). Από την άλλη, όσοι αποφεύγουν το ΑΙ το κάνουν κυρίως επειδή δεν το θεωρούν σχετικό με την καθημερινότητά τους ή λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος.
Πού εστιάζονται οι φόβοι
Η αμφιθυμία είναι έντονη: παρότι αναγνωρίζονται τα οφέλη στην αποδοτικότητα και την ποιότητα ζωής, η πλειονότητα σε όλες τις χώρες εκφράζει σοβαρές ανησυχίες. Σε κάθε χώρα της έρευνας, πάνω από το 50% θεωρεί ότι το ΑΙ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παρακολούθηση της προσωπικής ζωής — και εδώ η Ελλάδα κρατά το υψηλότερο ποσοστό ανησυχίας (79%). Η χώρα πρωτοστατεί και στον φόβο για απώλεια θέσεων εργασίας (62%).
Υπάρχει μάλιστα και ένα διόλου αμελητέο ποσοστό που πιστεύει ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της ανθρωπότητας: 27% στη Νέα Ζηλανδία, 24% στις ΗΠΑ, 21% στην Τσεχία, 17% στην Ελλάδα και 16% στην Κολομβία.
Ως προς το αν τα παιδιά θα έπρεπε να χρησιμοποιούν εργαλεία ΑΙ, οι απόψεις διίστανται: θετικά τοποθετούνται πολλοί στο Μακάο (64%) και την Τσεχία (51%), ενώ τα ποσοστά πέφτουν κατακόρυφα στη Νέα Ζηλανδία (20%), την Ελλάδα (19%) και την Κολομβία (12%) — με τις ανησυχίες να εστιάζονται στην εξάρτηση και στις επιπτώσεις στην κριτική σκέψη.
Λίγα λόγια για το WIP
Το World Internet Project ιδρύθηκε το 1998 και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διεθνείς ερευνητικές πρωτοβουλίες για τη μελέτη του διαδικτύου και των ψηφιακών τεχνολογιών. Συντονίζεται από το Center for the Digital Future του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας, με συνεργάτες σε σχεδόν 30 χώρες, ενώ η Ελλάδα συμμετέχει μέσω του ΕΚΚΕ από το 2015. Η φετινή ετήσια συνάντηση φιλοξενείται στην Αθήνα, με διοργανωτές το ΕΚΚΕ και το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
