Οι πόλεις σε όλο τον κόσμο αναζητούν νέους τρόπους για να γίνουν πιο ανθεκτικές απέναντι στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Μία από τις πιο αποτελεσματικές λύσεις είναι η αποσφράγιση (de-sealing ή depaving), δηλαδή η απομάκρυνση της ασφάλτου, του σκυροδέματος και άλλων αδιαπέραστων επιφανειών, ώστε να αντικατασταθούν από φυσικό έδαφος, πράσινο και διαπερατά υλικά. Πρόκειται για βασικό εργαλείο των λεγόμενων «πόλεων-σφουγγαριών» (Sponge Cities), που επιτρέπουν στο νερό της βροχής να απορροφάται από το έδαφος αντί να καταλήγει στους δρόμους και τα φρεάτια.
Τι είναι η αποσφράγιση
Η αποσφράγιση είναι η διαδικασία κατά την οποία αφαιρούνται οι στεγανές επιφάνειες –όπως άσφαλτος, τσιμέντο και αδιάβροχες επιστρώσεις– και αντικαθίστανται από φυσικό έδαφος, φυτεύσεις ή διαπερατά υλικά.
Η πρακτική αυτή αποκαθιστά τη φυσική λειτουργία του εδάφους, επιτρέποντας:
* τη διήθηση του νερού της βροχής,
* την αναπλήρωση του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα,
* τη δημιουργία νέων χώρων πρασίνου,
* τη βελτίωση του μικροκλίματος.
Γιατί οι πόλεις στρέφονται στις «πόλεις-σφουγγάρια»
Η συνεχής αστικοποίηση έχει καλύψει τεράστιες εκτάσεις με αδιαπέραστες επιφάνειες.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα:
* τα όμβρια ύδατα να μην απορροφώνται από το έδαφος,
* να αυξάνεται ο κίνδυνος αστικών πλημμυρών,
* να επιβαρύνονται τα αποχετευτικά δίκτυα,
* να εντείνεται το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας.
Οι «πόλεις-σφουγγάρια» σχεδιάζονται ώστε να συγκρατούν και να αξιοποιούν το νερό της βροχής φυσικά, μειώνοντας τις πιέσεις στις υποδομές και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Τα σημαντικότερα οφέλη της αποσφράγισης
Μείωση πλημμυρών
Η διείσδυση του νερού στο φυσικό έδαφος περιορίζει τη συγκέντρωση μεγάλων ποσοτήτων νερού στους δρόμους κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων.
Μείωση της θερμοκρασίας
Η άσφαλτος μπορεί να αναπτύξει θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 60°C το καλοκαίρι. Αντίθετα, οι φυτεύσεις και τα φυσικά εδάφη συμβάλλουν στη φυσική ψύξη της πόλης μέσω της εξάτμισης και της σκίασης.
Περισσότερο πράσινο
Η απομάκρυνση του τσιμέντου δημιουργεί χώρο για νέα δέντρα, θάμνους, παρτέρια και μικρούς αστικούς κήπους.
Καλύτερη ποιότητα ζωής
Οι χώροι γίνονται πιο φιλικοί για πεζούς και ποδηλάτες, ενώ αυξάνονται οι περιοχές αναψυχής μέσα στον αστικό ιστό.
Προστασία της βιοποικιλότητας
Τα νέα φυτεμένα σημεία λειτουργούν ως μικροί βιότοποι για έντομα, πουλιά και άλλους οργανισμούς που έχουν σχεδόν εξαφανιστεί από τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Πού εφαρμόζεται η αποσφράγιση
Η τεχνική εφαρμόζεται σε:
* πεζοδρόμια,
* πλατείες,
* αυλές σχολείων,
* χώρους στάθμευσης,
* πεζόδρομους,
* εγκαταλελειμμένους ασφαλτοστρωμένους χώρους,
* αστικές γειτονιές που αναπλάθονται.
Σε πολλές περιπτώσεις αντικαθίστανται ολόκληρα τμήματα ασφάλτου με δέντρα, βιοκλιματικά παρτέρια και διαπερατά υλικά.
Ευρωπαϊκές πόλεις που επενδύουν στην αποσφράγιση
Τα τελευταία χρόνια πολλές ευρωπαϊκές πόλεις υιοθετούν προγράμματα αποσφράγισης.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν:
* Παρίσι
* Ρότερνταμ
* Κοπεγχάγη
* Βρυξέλλες
* Βερολίνο
Οι παρεμβάσεις αυτές συνδυάζονται με νέες δενδροφυτεύσεις, πράσινες υποδομές και έργα διαχείρισης των ομβρίων υδάτων.
Θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στην Ελλάδα;
Οι ελληνικές πόλεις αντιμετωπίζουν ολοένα συχνότερα επεισόδια καύσωνα αλλά και έντονες βροχοπτώσεις.
Η αποσφράγιση θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο στις αστικές αναπλάσεις, ιδιαίτερα:
* σε γειτονιές με ελάχιστο πράσινο,
* σε σχολικές αυλές,
* σε μεγάλες πλατείες,
* σε υπαίθριους χώρους στάθμευσης,
* σε περιοχές που εμφανίζουν συχνά πλημμυρικά φαινόμενα.
Η ενσωμάτωσή της σε νέα έργα μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία πιο δροσερών, ασφαλών και βιώσιμων πόλεων.
