Με αφορμή τη διαρκώς αυξανόμενη παρουσία του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες και τις αναφορές για δαγκώματα λουομένων, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός εξέδωσε ενημέρωση για τους κινδύνους του είδους και οδηγίες πρώτων βοηθειών σε περίπτωση τραυματισμού.

Να ξεκαθαριστεί ένα σημείο που συχνά μπερδεύει: το ίδιο το δάγκωμα του λαγοκέφαλου δεν μεταφέρει δηλητήριο. Ο κίνδυνος προέρχεται από τις εξαιρετικά δυνατές, ραμφόμορφες σιαγόνες του, που μπορούν να κόψουν σαν ξυράφι, προκαλώντας βαθιά τραύματα και έντονη αιμορραγία. Διαφορετική και πολύ πιο σοβαρή είναι η ιστορία με την κατανάλωσή του: το ψάρι περιέχει ισχυρή νευροτοξίνη (τετροδοτοξίνη), που το καθιστά άκρως επικίνδυνο για βρώση — και επειδή η τοξίνη κατανέμεται άνισα στο σώμα του, κανένα μέρος του δεν θεωρείται ασφαλές.

Τι να κάνετε αν σας δαγκώσει – οι 4 οδηγίες

Ο Τομέας Υγείας του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού συνιστά:

1. Καθαρίστε αμέσως το τραύμα με άφθονο τρεχούμενο καθαρό νερό και σαπούνι. Αποφύγετε τα τοπικά αντισηπτικά χωρίς οδηγία γιατρού.
2. Σταματήστε την αιμορραγία ασκώντας σταθερή πίεση με καθαρές γάζες ή πανί. Αν η αιμορραγία είναι έντονη, κρατήστε συνεχή πίεση και ανυψώστε το τραυματισμένο μέλος.
3. Ζητήστε οπωσδήποτε ιατρική βοήθεια. Το τραύμα ενδέχεται να χρειαστεί εξειδικευμένη φροντίδα, αντιτετανικό ορό, ακόμη και ράμματα αν είναι βαθύ.
4. Σε απομακρυσμένη περιοχή ή σοβαρή αιμορραγία, καλέστε άμεσα το ΕΚΑΒ (166) ή τον Ευρωπαϊκό Αριθμό Έκτακτης Ανάγκης (112), συνεχίζοντας τις πρώτες βοήθειες μέχρι να φτάσει η βοήθεια.

Ένας «εισβολέας» που εξαπλώνεται

Ο λαγοκέφαλος (επιστημονικά Lagocephalus sceleratus) δεν είναι μεσογειακό είδος· προέρχεται από τον Ινδικό και τον Ειρηνικό ωκεανό και κυρίως την Ερυθρά Θάλασσα. Εμφανίστηκε στις ελληνικές θάλασσες περίπου το 2013 και έκτοτε επεκτείνεται, ευνοούμενος από την άνοδο της θερμοκρασίας και την υπεραλίευση, που έχει μειώσει τους φυσικούς του ανταγωνιστές. Προτιμά τα ζεστά νερά — γι’ αυτό το πρόβλημα είναι εντονότερο στην Κρήτη — αλλά πλέον απαντάται σχεδόν σε όλη τη χώρα, από το βόρειο Αιγαίο έως την Αττική και το Ιόνιο.

Το τελευταίο διάστημα έχουν καταγραφεί περιστατικά δαγκωμάτων σε λουόμενους ακόμη και σε παραλίες της Αττικής, καθώς το ψάρι κολυμπά και σε πολύ ρηχά νερά. Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι, ελλείψει φυσικών εχθρών, ο λαγοκέφαλος έχει γίνει πιο επιθετικός στην αναζήτηση τροφής.

Γιατί έχει σημασία πέρα από τα δαγκώματα

Το ζήτημα δεν περιορίζεται στους κολυμβητές. Ο λαγοκέφαλος καταβροχθίζει μεγάλη ποικιλία θαλάσσιων ειδών και προκαλεί σοβαρές ζημιές στα δίχτυα και τα εργαλεία των ψαράδων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών, η μέση ετήσια ζημιά για κάθε Έλληνα ψαρά ξεπερνά τις 6.000 ευρώ.

Για τον λόγο αυτό εξετάζονται μέτρα αντιμετώπισης. Στην Ελλάδα έχει «τρέξει» πιλοτικά σε Κρήτη και Δωδεκάνησα πρόγραμμα επιδότησης της αλιείας του, ενώ ανάλογες πρωτοβουλίες με οικονομικά κίνητρα προς τους ψαράδες υπάρχουν και σε Κύπρο και Τουρκία. Παράλληλα, ερευνητικά προγράμματα (όπως το ευρωπαϊκό «Lagomeal», με συμμετοχή του ΕΛΚΕΘΕ και του «Δημόκριτου») διερευνούν τρόπους ασφαλούς αξιοποίησης του ψαριού, π.χ. για την παραγωγή ιχθυάλευρου, αφού απομακρυνθεί η τοξίνη.

Όπως επισημαίνουν ειδικοί, η ουσιαστική λύση περνά και από την προστασία των φυσικών θηρευτών του είδους και τον περιορισμό της υπεραλίευσης, ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία των ελληνικών θαλασσών.