Σε μια εποχή που οι οθόνες διεκδικούν κάθε λεπτό του ελεύθερου χρόνου μας, το βιβλίο αντιστέκεται — όχι ως υποχρέωση, αλλά ως προσωπικό καταφύγιο. Η συντριπτική πλειονότητα όσων διαβάζουν, το 85%, δηλώνει ότι στρέφεται στο βιβλίο για να χαλαρώσει και να ξεφύγει από την καθημερινότητα. Αυτή είναι η κεντρική εικόνα που αναδύεται από την έρευνα «Το βιβλίο και ο κόσμος της ανάγνωσης στην Ελλάδα», η οποία παρουσιάστηκε στο πλαίσιο των Public Βραβείων Βιβλίου 2026.
Η μελέτη εκπονήθηκε από την Truberries τον Μάιο του 2026 και συνδυάζει ποσοτική έρευνα σε δείγμα 816 ατόμων από επτά μεγάλα αστικά κέντρα με ποιοτική διερεύνηση, μέσα από προσωπικές ιστορίες και ομαδικές συζητήσεις. Παρουσιάζεται ως η πρώτη τόσο εκτενής χαρτογράφηση της αναγνωστικής συμπεριφοράς στη χώρα.
Πόσο και γιατί διαβάζουμε
Στις ηλικίες 18-59, περίπου τέσσερις στους δέκα διαβάζουν συστηματικά. Πίσω από αυτόν τον μέσο όρο, όμως, κρύβονται δύο διαφορετικά προφίλ: ένα 23% «φανατικών» που καταναλώνει 11 και πλέον τίτλους τον χρόνο (κατά μέσο όρο 19), και ένα 48% πιο «συστηματικών» αναγνωστών, με τρία έως δέκα βιβλία ετησίως.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο «γιατί». Η ανάγνωση λειτουργεί πολυδιάστατα — άλλοτε ως ψυχαγωγία, άλλοτε ως ένα είδος προσωπικής θεραπείας ή νοητικής τόνωσης. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 85% βλέπει το βιβλίο και ως έναν κοινωνικά αποδεκτό τρόπο να απομονωθεί κανείς, ακόμη και σε δημόσιο χώρο, χωρίς να οφείλει εξηγήσεις. Για το 57% των γονιών, εξάλλου, παραμένει ένας ποιοτικός τρόπος σύνδεσης με τα παιδιά τους.
Όσο για τις στιγμές της ανάγνωσης, αυτές είναι βαθιά προσωπικές: οι μισοί διαβάζουν πριν κοιμηθούν, ενώ οι διακοπές και οι αργίες παραμένουν στενά συνδεδεμένες με το βιβλίο. Αξιοσημείωτο είναι πως οι πιο αφοσιωμένοι αναγνώστες δεν εγκατέλειψαν τις οθόνες: ένα μεγάλο ποσοστό περνά πάνω από τρεις ώρες την ημέρα στα social media, κάτι που δείχνει ότι έντυπο και ψηφιακό συνυπάρχουν αντί να αλληλοαποκλείονται.
Πώς διαλέγουμε και πού βρίσκουμε ένα βιβλίο
Στην απόφαση αγοράς, το θέμα του βιβλίου παραμένει ο ισχυρότερος παράγοντας, ακολουθούμενο από την περίληψη στο οπισθόφυλλο· ο συγγραφέας, η τιμή και οι εκπτώσεις έρχονται στη συνέχεια. Ενδιαφέρον προκαλεί το πού «ανακαλύπτεται» ένα νέο βιβλίο: παρά την κυριαρχία του διαδικτύου, το φυσικό κατάστημα και τα ψηφιακά κανάλια μοιράζονται σχεδόν ισόποσα αυτόν τον ρόλο.
Το βιβλίο, άλλωστε, παραμένει και αντικείμενο με συναισθηματική αξία. Εννέα στους δέκα το φυλάσσουν σε βιβλιοθήκη ή ράφια, μετατρέποντάς το σε σημείο αναφοράς της ταυτότητάς τους. Μετά την ανάγνωση, η μεγάλη πλειονότητα το κρατά, αρκετοί το δανείζουν και ελάχιστοι το πετούν.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στο κάδρο
Η έρευνα δεν αποφεύγει το πιο επίκαιρο ερώτημα. Πολλοί αναγνώστες έχουν ήδη αξιοποιήσει εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης ως βοήθημα — για να εξηγήσουν λέξεις, να κατανοήσουν ένα κείμενο ή να φτιάξουν μια περίληψη. Όταν όμως το ζήτημα μετατίθεται στη συγγραφή, η στάση αλλάζει: μόνο περίπου ένας στους τρεις θα αγόραζε βιβλίο γραμμένο εξ ολοκλήρου από μηχανή, ποσοστό που σχεδόν διπλασιάζεται αν η δημιουργία παρουσιαστεί ως συνεργασία ανθρώπου και ΤΝ. Με άλλα λόγια, η ανθρώπινη παρουσία παραμένει, για τους αναγνώστες, εγγύηση αξίας.
Audiobooks και ξενόγλωσση ανάγνωση: δύο ανερχόμενες τάσεις
Δύο ακόμη ευρήματα δείχνουν προς το μέλλον. Το πρώτο αφορά τα ηχητικά βιβλία: σχεδόν όλοι οι τακτικοί αναγνώστες ξέρουν τι είναι, και η μεγάλη πλειονότητα δηλώνει διάθεση να τα χρησιμοποιήσει. Ο ρόλος τους, ωστόσο, είναι συμπληρωματικός — γίνονται «παρέα εν κινήσει» στο περπάτημα, στα ΜΜΜ ή στο αυτοκίνητο, ενώ το έντυπο κρατά για τον εαυτό του τις πιο ήρεμες στιγμές.
Το δεύτερο αφορά τη γλώσσα: περίπου ένας στους τρεις Έλληνες διαβάζει στα αγγλικά, με το ποσοστό να ανεβαίνει αισθητά στους νεότερους. Τα κίνητρα είναι η επιθυμία για το αυθεντικό ύφος του συγγραφέα, αλλά και η αίσθηση ότι η ξενόγλωσση ανάγνωση συνδυάζει την απόλαυση με τη μάθηση — μια εικόνα που ανατρέπει το στερεότυπο του αναγνώστη που αποφεύγει την πρωτότυπη έκδοση.
